Historia zamku

Historia zamku we Wleniu to ponad 850 lat dziejów murowanej siedziby obronnej. Jednak już około 200 lat wcześniej pojawiły się tu pierwsze wczesnośredniowieczne fortyfikacje.

Założeniem obronnym, które poprzedzało murowany zamek i – według ustaleń archeologów funkcjonowało już w X wieku – był bowiem gród , który zlokalizowany był przede wszystkim na południe i zachód od górującej nad dzisiejszym Wleniem Góry Zamkowej.

oprac. Paweł Rajski, Śląskie Studio Architektury

W 1155 roku, w tzw. bulli wrocławskiej, którą papież Hadrian IV wziął pod swoją opiekę biskupstwo wrocławskie, wymieniony został między innymi „Valan”, który zapewne oznacza własnie Wleń. W tym czasie na terenie grodu mógł już istnieć kościółek  pw. NMP, który funkcjonował w miejscu dzisiejszego kościoła pw. św. Jadwigi – u stóp zamku.

Według najnowszych ustaleń już około 1160 roku książę Bolesław Wysoki rozpoczął wznoszenie pierwszej murowanej budowli, którą określa się jako „dom romański”.  Obiekt ten uznawany jest obecnie za najstarszy świecki budynek na Śląsku, a jednocześnie jeden z najstarszych obiektów zamkowych w Polsce (ceglane zamki w Legnicy i Wrocławiu rozpoczęto budować później).

oprac. Paweł Rajski, Śląskie Studio Architektury

Oprócz samego budynku wzniesiono wtedy kamienny mur obronny, który jednak nie był spojony zaprawą wapienną, ale gliną.

oprac. Paweł Rajski, Śląskie Studio Architektury

Na początku XIII wieku obiekt został rozbudowany. Bezpośrednio przy domu romańskim zbudowana została niewielka kaplica, która zapewne miała prywatny charakter i służyła mieszkańcom zamku. Prawdopodobnie w tym samym czasie domknięto od południa obszar górnego zamku budując sześcioboczną wieżę obronną.

oprac. Paweł Rajski, Śląskie Studio Architektury

Zapewne jeszcze do początku XIV wieku w północno-wschodnim narożniku zamku powstała czworoboczna wieża mieszkalna, która dodatkowo chroniła strefę wejścia na teren górnego zamku (pozostałości tego wejścia widoczne są do dziś, choć obecne wejście funkcjonuje w zupełnie innym miejscu i powstało zapewne w XIX wieku).

oprac. Paweł Rajski, Śląskie Studio Architektury

Do końca XIV stulecia zbudowany został największy średniowiecznny dom zamkowy, który wznosił się wzdłuż wschodniego odcinka muru obwodowego górnego zamku. Budynek ten miał trzy kondygnacje – zapewne najniższa z nich zawierała pomieszczenia magazynowe, natomiast powyżej znajdowały się pomieszczenia mieszkalne i reprezentacyjne.

Dodatkowo – na południe od kaplicy wzniesiono nieduży budynek – określany w źródłach jako Kinderstube – oraz kuchnię.

oprac. Paweł Rajski, Śląskie Studio Architektury

Do końca XV wieku zamek wleński uzyskał swoją późnośredniowieczną formę. Rozebrana została sześcioboczna wieża obronna (być może było to związane z ciężarem tego budynku wzniesionego na spękanej skale), którą zastąpiła nowa cylindryczna wieża bergfriedowa (w dużej części zachowana do dziś). Zabudowa zamku górnego uległa dalszemu zagęszczeniu – pomiędzy dawnym domem romańskim i średniowieczną wieżą wzniesiony został kolejny obiekt.

W tym okresie zamek górny stał się modelowym przykładem tzw. zamku z zabudową dookolną – budynki mieszkalne, gospodarcze i inne wznoszone były w taki sposób, że co najmniej jedną z ich ścian stanowił zewnętrzny mur obwodowy.

Zapewne jeszcze w XV wieku zrealizowane zostały pierwsze umocnienia zamku średniego.

oprac. Paweł Rajski, Śląskie Studio Architektury

W XVI stuleciu największą inwestycją na zamku górnym była przebudowa budynków przy zachodnim murze obwodowym w skrzydło zachodnie, które otwierało się na dziedziniec krużgankami. Wtedy też już na pewno funkcji sakralnej nie pełniła dawna kaplica.

Strefa wjazdu na zamek górny (pomiędzy wieżą mieszkalną i dużym domem gotyckim) została przekryta sklepieniem kolebkowym i uzyskała formę przejazdowej sieni.

Na zamku średnim wzniesiony został budynek – zapewne o funkcji gospodarczej.

oprac. Paweł Rajski, Śląskie Studio Architektury

Zamek został zniszczony w trakcie wojny trzydziestoletniej – w 1646 roku – i od tego czasu pozostaje w ruinie.


Zachęcamy do zapoznania się ze szczegółowym opracowaniem na temat historii zamku, autorstwa prof. dr. hab. Mateusza Golińskiego, opublikowanym w ramach monografii: Wleński mikroregion osadniczy w X-XVIII wieku. Przemiany krajobrazu kulturowego (red. prof. dr hab. Jerzy Piekalski). Rozdział 5, s. 35-42.